Message control: de defensieve mediatisering van publieke organisaties in Australië en Nederland

Abstract

‘Het publieke domein is aan medialogica onderhevig’, zo schreef de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) in 2003. De implicatie van deze uitspraak is tamelijk massief, niet alleen verwijst deze naar de gehele publieke sector met al zijn overheids- en semioverheidsorganenen; de ‘onderhevigheid’ duidt ook op een massieve en niet geheel afgebakende invloed van media. De uitspraak was bovendien ook normatief: medialogica was geen neutrale analyse maar ging gepaard met negatieve consequenties voor het bestuur en er zijn maatregelen nodig om die onder controle te brengen. De uitspraak en inzet van de RMO staan niet op zichzelf, in veel publicaties is de afgelopen jaren gewezen op de grotere en volgens velen zorgelijke invloed van de media op politiek en bestuur (Newton, 2006; Swanson, 1997; Bovens en Wille, 2008; Kepplinger, 2002). Ook in de bredere academische literatuur wordt de rol van de media al snel negatief beoordeeld, als een vorm van onverantwoorde (in de letterlijke betekenis van het woord) macht (Elchardus, 2002; Mazzoleni en Schulz, 1999; Rosenthal, 2001). Media zouden een ‘mutagenic’ invloed hebben op politiek en politieke processen en deze veranderen tot iets heel anders dan wat ze, in een verder ongespecifi ceerde gouden eeuw in het verleden, waren (Hjarvard, 2008). Door de groeiende impact van de media op het bestuur zouden we – in de meest pessimistische variant van de kritiek – op de weg zijn van een democratie naar een mediacratie.