Alles uit de kast

Abstract

In de overheidsarchieven is bijna zeshonderd kilometer plankruimte gevuld: genoeg om de grens van Nederland met Duitsland en België mee af te zetten. Aan het behoud van de collecties worden terecht aanzienlijke bedragen uitgegeven. Het belang daarvan wordt in brede lagen van de samenleving ondersteund. In een tijd van globalisering en een gefragmenteerde maatschappijstructuur ontstaat steeds meer de behoefte aan het behouden van ons collectieve geheugen dat door het cultureel erfgoed wordt gevormd. Een deel van de collecties wordt om formele (bijvoorbeeld wettelijke) redenen bewaard. Deze objecten zullen in het algemeen door een beperkte groep van professionals worden geraadpleegd. Voor veel andere objecten, bijvoorbeeld museale voorwerpen en genealogisch materiaal is echter een grote en algemene belangstelling, maar er zijn allerlei praktische redenen waardoor maar een zeer beperkt deel van deze objecten beschikbaar is om bekeken of geraadpleegd te worden. Zo kan in de museumzalen, door ruimtegebrek, vaak slechts een zeer beperkt deel (enkele procenten) van de collectie worden getoond. Archieven zijn veelal maar gedeeltelijk ontsloten en geven hun geheimen pas prijs na uitvoerig en gedegen graafwerk. Ouder bibliotheekmateriaal is vaak zo kwetsbaar dat het slechts bij hoge uitzondering 'uit de kast' wordt gehaald. Er zijn zo allerlei drempels die de toegang tot ons cultureel erfgoed bemoeilijken of verhinderen. Meer betrokken publiek Digitalisering kan deze drempels goeddeels wegnemen. Elektronische kopieën van boeken en prenten slijten niet. Gedigitaliseerde archiefinventarissen laten zich doorzoeken op willekeurige combinaties van woorden en namen. Collecties die tot dusverre verborgen bleven in de depots, krijgen nu de ruimte in virtuele exposities. Digitaal materiaal is in beginsel onafhankelijk van tijd en plaats te raadplegen. Computernetwerken zoals het Internet kunnen de fysieke drempels tussen gebruiker en instelling belangrijk verminderen. En daar blijft het niet bij. Informatie- en communicatietechnologie (ICT) biedt nieuwe mogelijkheden om beeldmateriaal te verrijken met achtergrondinformatie waaraan bijvoorbeeld museumbezoekers veel behoefte hebben. Wie zich thuis, in bibliotheek of op school heeft kunnen voorbereiden, zal oog in oog met een fysiek object veel meer zien. Mét die toegankelijkheid kan informatisering ook het imago van een instelling bij brede groepen in de samenleving veranderen. Nu ICT steeds meer ingeburgerd raakt, moeten beheerders van cultureel erfgoed extra goed oppassen dat ze niet 'stoffig' worden. De afgelopen eeuw is de fotografie omarmd, wat heeft geleid tot een enorme verrijking van ons cultureel erfgoed. Een soortgelijke werking wordt verwacht van de nieuwe digitale media, waarmee ook de jongere generaties beter bereikt worden. De instellingen kunnen aldus hun draagvlak verbreden en hun klanten binden. De betrokkenheid van het publiek kan nog worden versterkt met de interactieve mogelijkheden van het Internet: aan een website laat zich bijvoorbeeld eenvoudig een verzendlijst of een discussielijst koppelen. De instellingen krijgen niet alleen een aanvullend marketingkanaal, maar zij krijgen ook nieuw inzicht in de beleving van hun bezoekers. Kortom: door informatisering wordt de traditionele beleving van cultureel erfgoed aangevuld, verrijkt en gestimuleerd.