'Een welwillend man met een vrij gering werkelijkheidsbegrip' Andries Cornelis Dirk de Graeff (1933-1937)'

Abstract

Op 15 januari 1921 schreef de 48-jarige gezant te Tokio, jhr. A.C.D. de Graeff, aan zijn boezemvriend, de gouverneurgeneraal van Nederlands-Indië J.P. graaf van Limburg Stirum, dat zijn biografie er eenvoudig uit zou kunnen zien: "19 jaar werkte hij hard achter een schrijftafel ter Algemene Secretarie, deed hij een enkele keer iets nuttigs maar veelal nutteloos werk; 5 jaar te Batavia rustte hij op zijn lauweren met net genoeg werk om zich niet schromelijk te vervelen en daarna in Japan was de goede wil tot arbeiden er wèl maar was er weinig gelegenheid tot werk. Daarna trok hij zich in een hutje op de hei terug!" Het leven had echter nog enkele verrassingen voor De Graeff in petto. In 1926 werd hij benoemd in het ambt van zijn leven: gouverneur-generaal van Nederlands-Indië, en enige tijd nadat hij uit Indië was gerepatrieerd, in 1933, aanvaardde hij de functie van minister van Buitenlandse Zaken. Al met al had De Graeff, die zo graag daadkracht als meetlat voor anderen hanteerde, zich tijdens zijn ministerschap zelf weinig doortastend betoond. Hij had zich grote stukken kaas van het brood laten eten en ten aanzien van wat hem restte toonde hij vaak lange tanden. Daarom is hij wel omschreven als "niet erg dapper" en meegaand.[11] Ter verdediging kan men zeggen dat de nationale en de internationale omgeving hem weinig ruimte boden. Tegen het domininante optreden van Colijn waren slechts weinigen opgewassen. De Graeff mocht beseffen dat uit Duitsland weinig echt heil viel te verwachten, een alternatief voor de zelfstandigheids- of neutraliteitspolitiek ontbrak wegens gebrek aan nationale kracht en de onwil van Engeland om Nederland economisch en politiek tegemoet te komen. De terugkeer naar de zuivere neutraliteitspolitiek in 1936 was na het debacle van de Volkenbond in de Italiaans-Ethiopische kwestie en de Duitse bezetting van het Rijnland een consequentie die ook door andere voormalige neutrale staten werd getrokken. Het bracht België zelfs grotendeels op één lijn met Nederland. Bij gebrek aan beleidsalternatieven bleven slechts hoop en geloof over. Zeker voor een man die in zijn twee belangrijkste functies had moeten ervaren dat de positie die hij voor zichzelf in het midden van het politieke spectrum had uitgezocht, zowel in Indië als in de internationale arena, geen plaats overbleef door het optreden van door hem zo verfoeide extremisten. Hun werkelijkheid was de zijne niet, maar wie zou hem dat willen aanrekenen?