De afkoeling van de aarde

Abstract

Samenvatting van een lezing voor de Verenigde Vergadering van de KNAW, 8 mei 2006 Zo'n 50 miljoen jaar geleden was de temperatuur op aarde veel hoger dan nu, vooral in de poolstreken. Daarna zette een afkoeling in, die 35 miljoen jaar geleden resulteerde in de vorming van de Antarctische ijskap. De eerste tekenen van ijskappen van behoorlijke omvang op het noordelijk halfrond dateren van ~8 miljoen jaar geleden. De afkoeling en de bijbehorende vergletsjering is doorgegaan, en heeft uiteindelijk geleid tot een situatie, waarin met grote regelmaat ijskappen gevormd worden in Noord-Amerika en Noord-Europa (de klassieke "ijstijden"). Over de oorzaken vandeze ontwikkeling wordt veel gespeculeerd. Gebergtevorming, continentale drift, veranderende oceaanstromingen, en grote schommelingen van de CO2-concentratie in de atmosfeer worden het meest genoemd. In de lezing zullen deze processen de revue passeren. Wat kunnen we hieruit leren voor de toekomst? Is het te verwachten dat het (door de mens veroorzaakte) versterkte broeikaseffect een significant effect zal hebben op de trend van gestage afkoeling? Of zal dit slechts een rimpeltje blijken te zijn in de klimatologische ontwikkeling van onze planeet?