Lex van de Haterd. De waarheid hooger dan de leus : over de beeldvorming rondom tijdschrift en uitgeverij De gemeenschap 1925-1941

Abstract

Van de vele tijdschriften die in het interbellum het aanzien bepaalden van het verzuilde Nederlandse literaire landschap heeft De gemeenschap (1925-1941) in de recente letterkundige neerlandistiek stellig de meeste aandacht gekregen. Niet het minst kreeg die belangstelling gestalte in publicaties van Lex van de Haterd. Zijn documentaire monografie Om hart en vurigheid. Over schrijvers en kunstenaars van tijdschrift en uitgeverij De gemeenschap uit 2004 (besproken in Nederlandse letterkunde 10 (2005), p. 72-75) is daarvan de bekendste. Vier jaar later, om precies te zijn op 16 april 2008, promoveerde Van de Haterd aan de Universiteit van Amsterdam op de studie waarvan hier de rijk geïllustreerde publieksversie besproken wordt: De waarheid hooger dan de leus. Over de beeldvorming rondom tijdschrift en uitgeverij De gemeenschap 1925-1941. Wie de gelijksoortige typografische omslagen van beide boeken in de modernistische trant van De gemeenschap met elkaar vergelijkt, zal alleen al op grond daarvan kunnen vermoeden dat de relatie tussen de twee uitgaven groot is. En inderdaad: in het proefschrift staat veel dat ook in Om hart en vurigheid aan bod kwam, ook al worden de accenten anders gelegd – zie de ondertitels – door nu de beeldvorming in al haar facetten centraal te stellen. Daarbij is De waarheid hooger dan de leus een wetenschappelijk werk, wat onder meer tot uiting komt in aspecten die in het boek van 2004 grotendeels ontbraken, zoals een strakke compositie, een ingetogen stijl, een verantwoording van de methodologie en explicitering van onderzoeksvragen. In het inleidende hoofdstuk benadrukt de auteur het stilistische verschil tussen de twee boeken. Wat Van de Haterd daarmee precies bedoelt wordt niet uitgelegd. In ieder geval blijven de weinig subtiel geformuleerde polemische uithalen in Om hart en vurigheid naar wie volgens hem iets niet zag of niet goed zag hier gelukkig achterwege.