Het Utrechtse draakje

Abstract

Miniaturen met blinkend goud, randen gevuld met veelkleurige acanthusbladeren, initialen waarin volledige bijbelse taferelen of liturgische handelingen zijn uitgebeeld – zoals in de beroemde Zwolse Bijbel uit de Utrechtse Mariakerk – dat trekt de aandacht van de liefhebber van middeleeuwse handschriften. De Utrechtse universiteitsbibliotheek kan hiervan mooie voorbeelden laten zien. Maar in dit stuk over handgeschreven (en enkele gedrukte) boeken uit deze schatkamer gaat het daar niet over. Hier zal een zeer veel bescheidener aspect van handschriftversiering worden belicht, namelijk het penwerk. Zoals het woord reeds zegt, gaat het niet om met penseel en dekverf geschilderde decoratie, maar om een met de pen in rode, blauwe of paarse inkt aangebracht patroon van lijnen in en rondom de initiaal, de eerste letter van een tekst of een tekstgedeelte. Hoewel minder spectaculair dan de bovengenoemde elementen, zijn de vaak tientallen penwerkinitialen bij het doorbladeren van een handschrift een lust voor het oog.