De mondiale pootafdruk van de Nederlandse veestapel

Abstract

Dit essay gaat over de geschiedenis van de verwevenheid van de Nederlandse veeteelt met de wereld via het voer dat kippen, varkens en runderen te eten krijgen. Met dat verleden valt ook te begrijpen waarom het veranderen van de veehouderij zo’n moeilijke opgave is. Bovendien biedt het inspiratie voor een voedselsysteem waarin niet alleen recht gedaan wordt aan economische belangen, maar ook aan bredere sociale en ecologische belangen hier en elders op de wereld.1 Allereerst laat dit essay zien hoe importvoer mogelijk maakte dat een piepklein land als Nederland zo opmerkelijk veel landbouwdieren herbergt. Het productionistische paradigma waarin groei van de landbouwproductie centraal staat, werd dominant in het Nederlandse landbouwbeleid in de context van de Europese Economische Gemeenschap (zie inleiding en essay 1 van Poppe en essay 4 van Candel). Dit was echter geen onvermijdelijk economisch gegeven, maar kreeg mede vorm door tot nu toe onderbelichte industriële belangen. Wat betekende de groeiende mondiale pootafdruk van de Nederlandse veestapel vervolgens voor het leven van mensen, dieren en ecosystemen in Nederland en elders op de wereld? Die sociale, ecologische en gezondheidsgevolgen zijn vaak onzichtbaar voor consumenten: het zijn ‘schaduwplaatsen’ van de Nederlandse landbouw (Plumwood 2008). Dit geldt in het bijzonder voor de voerindustrie ‘achter’ de veehouderij. Toch heeft ook de roep om aandacht voor de ecologische en sociale impact van de veehouderij diepe historische wortels. Pas relatief recent zijn het productiedenken en ecologische denken schijnbare tegenpolen geworden. Tot slot stelt dit essay de vraag waarom het veranderen van de Nederlandse veehouderij op dit moment zo moeilijk is. Oplossingen zoals kringloop- en grondgebonden landbouw klinken veelbelovend, maar leveren tot nu toe weinig concrete verandering op. Ze vragen namelijk om niet minder dan een aardverschuiving in de Nederlandse geschiedenis, vanwege de historisch cruciale rol van geïmporteerd veevoer.