EG-recht en het maatschappelijk middenveld

Abstract

De Raad voor de Volksgezondheid stelt in zijn advies "Europa en de gezondheidszorg" dat het gemengde publiek-private karakter van het Nederlandse stelsel van gezondheidszorg in de Europese context kwetsbaar is. Een van de redenen van deze kwetsbaarheid is de toepasselijkheid van het EG-verdrag. Deze kwetsbaarheid wordt bevestigd door het arrest in de zaak Smits en Peerbooms. Aan de andere kant wordt in Nederland nog steeds veel belang gehecht aan de rol die het maatschappelijk middenveld kan spelen, zo blijkt uit de recente discussie over maatschappelijk ondernemen, waaraan de SER een advies en de regering een kabinetsstandpunt wijdde.

Meer algemeen rijst de vraag in hoeverre de economische basisregels uit het EG-verdrag (vrij verkeer, mededinging en steun) de Nederlandse overheid ruimte laten om bij de uitvoering van beleid gebruik te maken van het maatschappelijk middenveld. Maatschappelijke organisaties bieden bijvoorbeeld zorg aan of voeren onderwijstaken uit. Tevens speelt de overheid op beleidsterreinen als bijvoorbeeld het milieu, in op de eigen verantwoordelijkheid van marktpartijen.

In deze bijdrage wordt nagegaan welke consequenties de Europese verdragsbepalingen inzake vrij verkeer, mededinging en staatssteun hebben voor het maatschappelijk middenveld. In deze bijdrage ga ik ervan uit dat er sprake is van het maatschappelijk middenveld, wanneer er een (juridisch genormeerd) samenspel tussen overheid en georganiseerd particulier initiatief bestaat, waarbij de overheid de behartiging van een bepaalde taak van algemeen belang geheel overlaat aan private maatschappelijke organen die de verzorging van deze taak spontaan op zich hebben genomen of daartoe bereid zijn.