‘Een roepende zonde’ Gisbertus Voetius (1589-1676) en zijn strijd tegen de Lombarden

Abstract

Het beeld van Gisbertus Voetius (1589-1676) dat in de meeste secundaire literatuur getekend wordt, is dat van een geharnaste ketterjager, die met alle mogelijke middelen tegenstanders van de gereformeerde rechtzinnigheid bestreed. Tijdens zijn langdurig professoraat en predikantschap te Utrecht zou hij één doorlopende strijd gevoerd hebben tegen alles wat hij beschouwde als inbreuk op de vrijheid van de gereformeerde kerk, de zuiverheid van de leer en het daaraan te toetsen theologisch onderwijs. Deze typering zou de indruk kunnen wekken dat Voetius alleen op academisch en theologisch terrein voor rechtzinnigheid streed. Die indruk moet gecorrigeerd worden. Hij stond een gereformeerde rechtzinnigheid en vroomheid voor die naar zijn oordeel niet alleen met wetenschap verbonden moest worden, maar ook met het kerkelijk en sociale handelen in de publieke ruimte van de samenleving van die tijd. Gereformeerde orthodoxie vond bij Voetius een pendant in orthopraxie: heel het christelijke leven diende gestileerd te worden conform de geboden van God.1