Overheidsdeelneming en duurzaamheidstransities

Abstract

Dit essay is tot stand gekomen als onderdeel van het RLI adviestraject over overheden als aandeelhouders. Dit adviestraject behandelt als hoofdvraag in hoeverre (nieuwe) overheidsdeelnemingen bijdragen aan het oplossen van de grote opgaven in het fysieke domein, en zo ja, welke opgaven in het domein van de fysieke leefomgeving zich hiervoor lenen. In dit essay richten wij ons op overheidsdeelneming met betrekking tot rechtvaardige duurzaamheidstransities. De definitie van overheidsdeelneming die wij hanteren heeft betrekking op een overheid als aandeelhouder, en niet op een overheid als beheerder van een onderneming (zie Bird 2020, 65-68 voor dit onderscheid). Hierbij sluiten wij aan bij de definitie aangehouden door het ministerie van Financiën, die die uitgaat van (1) ondernemingen, (2) vormgegeven als vennootschap, (3) waarvan een overheid (mede-)aandeelhouder is (Minister van Financiën 2024b). Tegelijkertijd is het in sommige gevallen van nut wetenschappelijke inzichten over overheidseigendom in brede zin ook toe te passen op overheidsdeelneming. We besteden aandacht aan rechtvaardigheid in de transities naar koolstofarme en ecologisch duurzame economieën en samenlevingen, aangezien deze transities inherent betrekking hebben op verdelingsvraagstukken en daarom altijd een bepaalde mate van governance-vereisen (X. Wang en Lo 2021). Vanuit onze expertise besteden wij specifiek aandacht aan een tweetal transities in het fysieke domein: extractie/energie en internationaal spoorvervoer. Wetenschappelijk is dit essay ingebed in de domeinen innovatiestudies, (politieke) economie, bestuurskunde en recht. De hierin besproken inzichten vormen een uitsnede van ons gezamenlijk of eigen onderzoek, en kunnen vanwege de aard en omvang van dit essay niet uitputtend behandeld worden.