Misverstanden rond falsificatie en alternatieve scenario’s

Abstract

Er is de afgelopen decennia veel aandacht geweest voor het voorkomen van tunnelvisie in strafzaken. Een aantal auteurs betoogt dat falsificatiepogingen en redeneren met alternatieve scenario’s dergelijke denkfouten kunnen helpen voorkomen. Wat ’falsificatie’ precies inhoudt en wat de relatie is tussen het falsificeren van een scenario en het vergelijken van alternatieve scenario’s is echter nog onvoldoende uitgewerkt. Dit artikel geeft antwoord op beide vragen. We betogen dat ’falsificatie’ een onjuiste en misleidende benaming is voor wat deelnemers in het strafproces moeten doen: te weten aandacht schenken aan ontlastend bewijs, en dat denken in termen van alternatieve scenario’s nuttig is in de zoektocht naar ontlastend bewijs. Ten slotte bespreken we een beperking van scenariodenken, namelijk dat we maar een gelimiteerd aantal alternatieve scenario’s in beschouwing kunnen nemen. Dit is onvermijdelijk, maar kan tot een vorm van tunnelvisie leiden waarbij relevante scenario’s of relevant bewijs over het hoofd worden gezien.