Repressief bestuursrecht

Abstract

‘De afgelopen kwart eeuw is het bestuursrecht ontegenzeggelijk steeds repressiever geworden.’2 Met die constatering begint het preadvies ‘De repressieve samenleving en het bestuursrecht: worstelend op zoek naar een betere balans tussen wetteloosheid en rechteloosheid’, dat Tom Barkhuysen & Michiel van Emmerik dit jaar hebben geschreven voor de Nederlandse Juristen Vereniging (NJV). Het is een prachtig preadvies geworden, dat leest als een trein en getuigt van een grote kennis van het onderwerp. Hoewel de analyses afgewogen en genuanceerd zijn, leidt hun betoog tot prikkelende stellingen. Als de preadviseurs hun zin krijgen, voert de wetgever binnenkort alleen nog nieuwe bestuurlijke sancties en maatregelen in als ze strikt noodzakelijk zijn, dragen wetgever, bestuur en rechter gezamenlijk zorg voor een evenredige sanctionering (ook bij cumulatie van bestuurlijke maatregelen en strafsancties), stemt de bestuursrechter de toetsingsintensiteit van bestuurlijke sancties af op de ingrijpendheid ervan, geldt bij zware ingrepen in grondrechtelijke belangen de eis van een voorafgaande rechterlijke toestemming et cetera. Hierna wordt bekeken hoe de preadviseurs tot deze en nog veel meer voorstellen zijn gekomen en of alles even wenselijk is. Daartoe wordt eerst de inhoud van het preadvies op hoofdlijnen weergegeven (par. 1). Daarna besteed ik achtereenvolgens aandacht aan het belang van evenredigheid (par. 2), aan de verantwoordelijkheid van de gehele trias voor een goede balans bij de handhaving (par. 3) en aan voorafgaande rechterlijke betrokkenheid (par. 4).