Policy-argumenten in het overheidsaansprakelijkheidsrecht: een rechtsvergelijkend perspectief

Abstract

De European Group on Tort Law heeft recent een brede studie opgezet naar ‘The Liability of Public Authorities in Comparative Perspective’. De reden hiervoor is dat overheidsaansprakelijkheid de laatste decennia een van de belangrijkste ontwikkelingen in en op de grenzen van het aansprakelijkheidsrecht vormt. In een groot aantal landen, waaronder Nederland, zijn belangrijke hervormingen op het terrein van nationaal overheidsaansprakelijkheid doorgevoerd en er is sprake van een aanhoudende stroom van – voor de ontwikkeling van het aansprakelijkheidsrecht – belangrijke jurisprudentie. De afgelopen tijd heeft bovendien het Europese Hof van Justitie een uniform stelsel van lidstaataansprakelijkheid voor schending van Unierecht ontwikkeld en heeft ook de rechtspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens het overheidsaansprakelijkheidsrecht beïnvloed en geëuropeaniseerd. Desalniettemin was het overheidsaansprakelijkheidsrecht tot voor kort bewust buiten de initiatieven van Europese rechtswetenschap tot het ontwerpen van gemeenschappelijke beginselen van aansprakelijkheidsrecht gelaten. De recente studie van de European Group on Tort Law brengt hierin verandering en vormt de aanleiding voor deze bijdrage. Een blik op de historische evolutie van het overheidsaansprakelijkheidsrecht in binnen- en buitenland legt een beweging van immuniteiten naar op het eerste gezicht al maar toenemende aansprakelijkheid bloot, maar tegelijkertijd zijn tegengestelde tendensen zichtbaar. Het overheidsaansprakelijkheidsrecht ontwikkelt zich aldus niet lineair, maar in golfbewegingen. Deze golfbewegingen worden mede ingezet door tijdgebonden policyargumenten, oftewel rechtspolitieke afwegingen, die ook samenhangen met de bijzondere positie van overheden. In deze bijdrage beantwoorden wij de centrale vraag op welke manier het overheidsaansprakelijkheidsrecht door policy-argumenten wordt gevormd. In rechtsvergelijkend perspectief wordt geïllustreerd dat policy-argumenten het overheidsaansprakelijkheidsrecht in Nederland en daarbuiten in belangrijke mate mede bepalen en dat daarmee op zichzelf nog niet een vaste beleidsrichting, van inperking dan wel uitdijing van overheidsaansprakelijkheid, is gegeven. De richting van de uitwijkingen van een golf is niet constant naar tijd en plaats. Tot slot beantwoorden wij daarbij tevens de vraag of het Nederlandse overheidsaansprakelijkheidsrecht in dit opzicht in of uit de pas loopt met andere rechtstelsels.