Persoonlijke verzorgingsproducten in het aquatisch milieu : een verkenning van het milieurisico van shampoo en tandpasta in het huishoudelijk afvalwater

Abstract

Milieu Centraal is een consumentenorganisatie die de consument onder andere wil informeren over de milieubelasting van persoonlijke verzorgingsproducten en advies wil geven over de minst belastende producten. Hiervoor moet worden onderzocht welke componenten in persoonlijke verzorgingsproducten mogelijk schadelijk zijn voor het milieu. Een van de belangrijkste milieueffecten van het gebruik van persoonlijke verzorgingsproducten is waterverontreiniging. Producten als shampoo, zeep, badschuim en tandpasta komen na gebruik bijna geheel in het afvalwater terecht. Een deel wordt verwijderd in rioolwaterzuiveringsinstallaties, een ander deel eindigt in het oppervlaktewater. De Wetenschapswinkel Biologie van de Universiteit Utrecht heeft van Milieu Centraal de opdracht gekregen een verkenning uit te voeren van het risico van persoonlijke verzorgingsproducten in het aquatisch milieu. Badschuim lijkt qua samenstelling veel op shampoo, zeep bestaat voornamelijk uit goed afbreekbare componenten. Daarom beperkt dit onderzoek zich tot shampoo en tandpasta. Van 26 willekeurige soorten shampoos en 14 soorten tandpasta's is een lijst van ingrediënten gemaakt. Voor die componenten zijn in de literatuur toxiciteits- en afbreekbaarheidsgegevens verzameld. Op basis van hun chemische kenmerken en functie zijn de componenten ingedeeld in groepen, zoals oplosmiddelen, surfactanten (oppervlakte-actieve stoffen), conserveermiddelen, parfum en kleurstoffen. Onder de surfactanten en conserveermiddelen bleken mogelijk slecht afbreekbare, toxische componenten te zitten. Voor die groepen, en voor twee specifiek werkende componenten, is een risicoanalyse uitgevoerd. Voor de meeste surfactanten is het risicogetal veel kleiner dan één, dat wil zeggen dat de concentratie in het milieu veel kleiner is dan de effectconcentratie. Alleen de kationische surfactanten ATMAC en DADMAC, die in respectievelijk vier en twee van de onderzochte shampoos voorkwamen, hadden een risicogetal dicht bij één. Dat impliceert dat een nadelig effect in het aquatisch milieu op basis van deze studie niet kan worden uitgesloten. Van de onderzochte conserveermiddelen hadden alleen alkylparabens een risicogetal veel kleiner dan één. Deze componenten hebben op basis van het geschatte verbruik van shampoo en tandpasta een laag milieurisico. Voor de overige conserveermiddelen lagen de risicogetallen te dicht bij één om een schadelijk effect uit te sluiten. Deze werden echter in shampoos veel minder frequent aangetroffen dan parabens en niet in de onderzochte tandpasta’s.