Veranderende Vroomheid

Abstract

De ‘Nijkerkse Beroeringen’ zijn vooral bestudeerd aan de hand van de pamflettenstrijd die over deze beweging is losgebarsten, en de handzame samenvatting van die strijd in de Nederlandsche Jaerboeken. De pamfletten bieden echter geen overzicht van de opwekkingen in de Republiek, en nog veel minder een verklaring die het fenomeen plaatst in de context van religie en vroomheid in de achttiende eeuw. Het is opvallend hoe vaag en fragmentair in de pamfletten het perspectief op de internationale opwekkingsbeweging is, waarbinnen Nijkerk ongetwijfeld thuishoort. Een enkele keer wordt verwezen naar vergelijkbare contemporaine opwekkingen, in het Duitse Rijk, Groot-Brittannië en de Amerikaanse koloniën, naar eerdere Nederlandse incidenten en uiteraard naar de uitstorting van de Heilige Geest op het eerste Pinksterfeest. De nadruk in de discussie ligt echter op theologische posities, toegespitst op de vraag of het mogelijk of onmogelijk is de commoties rond de opwekking te zien als tekenen van bekering. Hun doel is polemisch, niet beschrijvend ...