De invloed van Europeanisering op de constitutionele verhoudingen in Nederland

Abstract

In dit artikel wordt bekeken welke invloed het proces van Europese integratie heeft gehad op constitutionele verhoudingen in Nederland. In deze verhoudingen is de rol van de uitvoerende en rechterlijke macht versterkt ten koste van die van het parlement. Hoewel dit deels ook het gevolg is van binnenlandse ontwikkelingen, zijn deze verschuivingen mede veroorzaakt door de EU. Opvallend is ook het ontbreken van een debat over de rol van de EU en het Europees recht in de Nederlandse constitutionele orde en het ontbreken van aanpassingen aan de grondwet zelf. Dit kan enerzijds verklaard worden uit de openheid voor de internationale rechtsorde die de Nederlandse constitutie kenmerkt en anderzijds uit het feit dat veel constitutionele praktijken niet formeel in de grondwet zijn vastgelegd.