De Wet open overheid en de drie B’s van het algemeen bestuursrecht: Een verkenning van het spanningsveld tussen openbaarheid voor eenieder en de Awb

Abstract

In september is weer een nieuw collegejaar begonnen. Een nieuwe generatie rechtenstudenten wordt gewezen op de drie kernbegrippen van het algemeen bestuursrecht: ‘bestuursorgaan’, ‘belanghebbende’ en ‘besluit’ – ook wel de drie B’s van het bestuursrecht genoemd.2 Als aan een van deze drie definities uit de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) niet wordt voldaan, dan is er geen toegang tot de laagdrempelige procedure bij de bestuursrechter.3 De Awb is ook van toepassing op de beslissing op informatieverzoeken op grond van de Wet open overheid (hierna: Woo). Als iemand een Woo-verzoek indient, dan is de beslissing op dat verzoek een beschikking en gelden dus (op een enkele uitzondering na) de ‘gewone’ regels van de Awb. Vanuit de gedachte dat er binnen het algemeen bestuursrecht moet worden gestreefd naar zoveel mogelijk eenheid, is het logisch dat de Awb van toepassing is op Woo-besluiten.4 Toch zijn er ook enkele karakteristieken in het openbaarheidsrecht die minder goed passen bij het systeem van de Awb. In deze bijdrage beperk ik me daarbij tot de drie B’s. Ik zal aan de hand van een aantal voorbeelden beschrijven waar een spanningsveld zit tussen zowel het systeem als de doelen van de Woo enerzijds en de drie B’s van het algemeen bestuursrecht anderzijds. Daartoe zal ik achtereenvolgens ingaan op het besluit (par. 2), de belanghebbende (par. 3) en het bestuursorgaan (par. 4). Afgesloten wordt met een conclusie (par. 5). Het doel van dit artikel is om aan de hand van voorbeelden te laten zien dat er op onderdelen een spanning tussen de doelen van de Woo en het systeem van de Awb bestaat. Op basis hiervan kan (in vervolgonderzoek) worden bezien hoe deze spanning kan worden opgelost. Dit zou kunnen door in de Woo op onderdelen af te wijken van de Awb. Het is echter ook mogelijk dat de gegeven voorbeelden niet alleen bij de Woo spelen, maar breder in het bestuursrecht. Als dat het geval is, dan zou kunnen worden gekeken naar de drie B’s in de Awb: zijn deze wellicht toe aan herziening?